ISSN: 1300-8773
E-ISSN: 1304-4591
Yeni Symposium New Symposium
Arşiv Sayıları
Yeni Symposium 2019-54-4
Eski yıllara ait dergi sayılarını bulabilirsiniz.

Dergi yılını veya sayısını seçerek arama yapabilirsiniz.
İçedönük ve Dışadönük Kişilik Tipleriyle Davranışsal İnhibisyon ve Aktivasyon Sistemleri Arasındaki İlişkiler: Deneysel ve Psikometrik Bir Çalışma
Yusuf BİLGE, Gülşah BALABAN
Makale Türü: Araştırma

Amaç: Bu çalışmanın amacı, Pekiştireç Duyarlılık Teorisi’nde belirtilen “Davranışsal İnhibisyon Sistemi’nin içedönüklükle bağlantılı olduğu, dolayısıyla içedönüklerin dışadönüklere göre cezaya ödülden daha duyarlı oldukları ve öğrenme sürecinde cezanın ödülden daha etkili olacağı” ve “Davranışsal Aktivasyon Sistemi’nin dışadönüklükle bağlantılı olduğu, dolayısıyla dışadönüklerin içedönüklere göre ödüle cezadan daha duyarlı oldukları ve öğrenme sürecinde ödülün cezadan daha etkili olduğu” hipotezlerini psikometrik ve deneysel açıdan araştırmaktır.

Yöntem: Toplam 744 üniversite öğrencisi arasından Eysenck Kişilik Envanteri uygulanarak seçilen 18-40 (21,20±3,68) yaş aralığındaki 84’ü kadın ve 50’si erkek toplam 134 kişi, kişilik tiplerine ve uygulanacak pekiştireç türlerine göre içedönük-ödül, içedönük-ceza, dışadönük-ödül ve dışadönük-ceza olarak dört deney grubuna ayrılmıştır. Katılımcılara Davranışsal İnhibisyon Sistemi/Davranışsal Aktivasyon Sistemi Ölçeği (DİS/DAS) ve Sözel Bellek Süreçleri Testi’nde yer alan kelimeler ile işitsel ve görsel ödül ve cezayı içeren öğrenme deneyi bilgisayar ortamında uygulanmıştır.

Bulgular: Kişilik tipi-pekiştireç türü gruplarının performans puanları karşılaştırılması sonucunda içedönük-ceza grubu performans puanının içedönük-ödül grubu ve dışadönük-ceza grubunun performans puanlarından; dışadönük-ödül grubunun başarı puanının dışadönük-ceza ve içedönük-ödül grubunun performans puanından anlamlı derecede yüksek olduğu görülmüştür. İçedönük ve dışadönük tiplerin DİS/DAS puanlarının karşılaştırılması sonucunda, içedönük grubun cezaya duyarlılıkla bağlantılı DİS puanının dışadönük grubun DİS puanından anlamlı seviyede yüksek olduğu, dışadönük grubun ödüle duyarlılıkla bağlantılı DAS puanlarının içedönük grubun DAS puanından anlamlı seviyede yüksek olduğu bulunmuştur.

Sonuç: Eysenck’in kişilik teorisinde iddia ettiği içedönüklerin dışadönüklerden daha iyi öğrendiği hipotezi reddedilirken Gray’in içedönüklerde Davranışsal İnhibisyon Sisteminin daha baskın olduğu dolayısıyla daha cezaya duyarlı oldukları, dışadönüklerin ise Davranışsal Aktivasyon Sisteminin daha baskın olması nedeniyle ödüle daha duyarlı oldukları hipotezi hem deneysel hem de psikometrik açıdan doğrulanmıştır.


Anahtar sözcükler: Pekiştireç Duyarlılık Teorisi, İçedönüklük ve Dışadönüklük, Davranışsal İnhibisyon Sistemi, Davranışsal Aktivasyon Sistemi, Ödül ve Ceza

Yeni Sempozyum Dergisi 2019; 57(4):8-14